ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19، شماره 2، اردیبهشت 1405 ، شماره پی در پی 120

بررسی سبک‌شناسانۀ نثر علمی ـ ادبی استاد فقید سیدجعفر شهیدی

صفحه (267 - 280)
حجت‌اله غ منیری (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله : آذر 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : اسفند 1404

چکیده

زمینه و هدف: نثر، سخنی است که با «نظم» سنجیده میشود، و آن کلامی است که از ویژگیهای نظم (وزن و قافیه) خالی باشد. آرایه های ادبی (لفظی و معنوی) از خصیصه های حتمی و ضروری نثر نمیباشد، با این حال در نثر ادبی این آرایه ها ـ بر حسب میزان تکلّف نثر ـ کمابیش حضوری چشمگیر میگیرند. با این زمینه، جستار پیشرو، در پی آن است تا نثر یکی از محققان و نویسندگان برجسته و فقید معاصر یعنی سیدجعفر شهیدی را از حیث سبک و ساختار مورد بررسی قرار داده و به این وسیله میزان تأثیرگذاری و تحول وی در حوزۀ نثر علمی (دانشگاهی) را به خواننده بنمایاند.

روشها: روش بررسی موضوع یاد شده، تحلیلی ـ توصیفی است، بدین طریق که نخست با یادداشت‌برداری از منابع کتابخانه ای، بویژه آثار منثور نویسنده، آن را دسته بندی کرده و آنگاه سبک گفتار وی را در سه سطح: زبانی، ادبی و محتوایی تحلیل خواهیم کرد.

یافته ها: یافته های پژوهش نشان میدهد که: نثر سیدجعفر شهیدی نمونه ای برجسته و روشن از نثر پاکیزه و زبان معیارِ درست‌نویسی تحقیقات و تتبّعات علمی (دانشگاهی) است. از همین رو نثر وی را میتوان از جهات گونه گون: ساخت زبان (انتخاب واژگان، ترکیبات و اصطلاحات مناسب فارسی و عربی)، ساخت جمله (استفاده از افعال بجا و غیرتکراری، تقدیم و تأخیر ارکان جمله تحت تأثیر مناسبات «دستور زبان» و «معانی»)، ساخت ادبی (بهرمندی معتدل و نامحسوس از برخی آرایه ها) و نیز دقّت، حقیقت جویی و انصاف علمی و بالاخره قدرت تحلیل و استدلال و تکیه بر منابع و مآخذ معتبر، نثری ساده، شیوا و پیشرو به شمار آورد.

نتیجه گیری: در یک ارزشیابی کلی از نثر استاد سیدجعفر شهیدی باید گفت: نثر وی به لحاظ ساختار زبان و انتخاب واژگان نثری ساده و قابل فهم و عاری از پیچیدگیهای لفظی و فنی است؛ به لحاظ محتوا در برگیرندۀ موضوعات تاریخی، مذهبی و تحلیلی است. در حوزۀ نثر محققانه، نوشته های شهیدی را میتوان دنباله رو نثر استادان بزرگی چون: عبدالحسین زرینکوب، غلامحسین یوسفی و اسلامی ندوشن دانست، ضمن این که بعضی نشانه های حوزوی (عربی مآبی) نیز در آن نمایان است. املای فارسی و رسم‌الخط استاد، نیز، براساس دستورالعمل خسرو فرشیدورد استوار است. و بالاخره در حوزۀ ساخت و پرداخت نثر ادبی ـ هنری ترجمۀ فارسی وی از نهج‌البلاغه یادآور «گلستان» سعدی، و نمونه ای اعلا از نثر فنی روزگار حاضر است، به این معنا که به غیر از اینکه جمله های قصار آن به زیبایی تمام با «سجع» پیکربندی شده از دیگر آرایه های بیانی و بدیعی نیز بهره های نوظهور یافته است.

کلمات کلیدی
نثر , تحلیل سبک شناسانه , استاد فقید سیدجعفر شهیدی.